روسى كه نامش را قبلا ياد كرده‌ام و سرهنگ والنتين بيكر و سروان جيل . نفر قبلى بصيرت نادرى در سياست آسياى مركزى نشان داده است و سر . سى . مك گروگور كه وطن‌پرستى بىپرواى او با طرز كار ناقص اما مردانه‌اش نيك بارز است و اى . او . دونووان « 1 » خبرنگار روزنامهء « اخبار روز » كه تا درون شهر مرو پيش رفت و سپس در سودان ناپديد شد و خدماتش همطراز خدمت و كارى است كه نويسندگان ديگر راجع به ايران انجام داده‌اند . تمام اين افراد تا اين تاريخ درگذشته‌اند . در همين دوره آقايان ستولزه « 2 » و اندريس « 3 » راجع به تجارت و صنعت و دستگاه ادارى و منابع ثروت ايران شرح وافى و كافى نوشته‌اند و ژنرال هوتوم شيندلر كه دربارهء تقريبا همهء ابواب باستان‌شناسى و نقشه‌بردارى و اطلاعات عمومى از نوشته‌هاى وى در اين كتاب اقتباس‌هاى متعدد خواهم كرد . دكتر ويلز « 4 » كه چندين سال دكتر دستگاه تلگرافى هند و اروپ بود براى ما داستانها و تصاوير زنده و دلپسند در باب زندگانى و عادات در ايران جديد فراهم ساخته است . آقاى بنيامين نخستين وزير مختار امريكا در ايران مؤلف آخرين كتاب به زبان انگليسى راجع به اين كشور است ، ولى مشهودات او كه دربارهء آداب و هنر جالب‌توجه است از لحاظ صحت كلى مطالب نقص عمده‌اى دارد كه ارزش كارش را محدود نموده است « 5 » كتاب قطور مادام ديولافوا تصاوير بسيار عالى

--> ( 1 ) - O'Donovan ( 2 ) - Stolze ( 3 ) - Andreas ( 4 ) - Wills ( 5 ) - من باب مثل راجع به نويسنده‌اى كه در مورد درياچهء كوچك اروميه ( رضائيه ) كه آبش شور است مىنويسد : « آب عظيمى است كه سيصد ميل محيط آن است » و هامون در سيستان كه غالبا بىآب است « درياچهء بزرگى است » و مىنويسد : « رشته‌هاى جبال البرز تا مرو كشيده مىشود » و قبيله‌هائى را كه كوفمن در آسياى مركزى با آنها زدوخورد نموده است تركمنهاى ايل تك بودند و مىگويد : « حسن و حسين هردو در كربلا شهيد شده‌اند » و حتى امروز هم شوشتر را با شوش اشتباه مىكند ، مدعى است كه معادن زغال سنگ بىحد و حسابى در جنوب غربى نزديك بنادر ايران هست در صورتى كه يك تيكه زغال سنگ هم در آن نواحى ديده نشده است و كسى كه تاريخ زندگى نادر شاه را نيم قرن جلوتر قرار مىدهد و وقوع قحطى معروف را سه سال ديرتر عنوان مىكند . و تصور مىكند كه ارتش انگليس بيست و پنج هزار تفنگچى دارد ، چه مىتوان گفت ؟